Sercu bliski Beskid Niski

XVI-wieczna cerkiew w Radrużu znalazła się na liście World Monuments Fund, która prezentuje bezcenne obiekty warte ratowania i wsparcia finansowego. Wprawdzie nie znajduje się w Beskidzie Niskim ale być może miłośnicy tego ostatniego zbładzą kiedyś, by ją i jej otoczenie (dwa cmentarze) obejrzeć. Naprawdę warto.

Właśnie przyczytałem, że w 2012 roku będzie kontunuowany remont cerkwi w Radrużu. Ponadto poszukiwany jest użytkownik cerkwi w Liskowatem. Jest to konieczne by rozpocząć kompleksowe prace, w tym rekonstrukcję jednej z trzech stożkowatych kopuł cerkiewnych na wieży tego XVIII w. obiektu.

Z informacji zamieszczonych w najnowszych "Skarbach Podkarpackich" wynika, że w bieżącym roku mają być zakończone prace przy polichromii i wystroju wnętrza oraz jego pełnego przygotowania dla przyjęcia ikonostasu przechowywanego dotychczas jako depozyt Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Muzeum w Łańcucie. Ikonostas po pracach konserwatorskich powróci do cerkwi-obecnie oddziału Muzeum Kresów w Lubaczowie.

Muzeum Kresów w Lubaczowie otrzyma z budżetu wojewody Podkarpackiego 100 tys. zł na konserwację ikonostasu z cerkwi w Radrużu.

A na cmentarzach w Radrużu ślady bolesnej przeszłości:

W ubiegłą sobotę postanowiłem kolejny raz odwiedzić Radruż (ostatni raz byłem tam w 2009 r.), by zaobserwować efekty prac konserwatorskich w zespole cerkiewnym w Radrużu (drewniana cerkiew greckokatolicka p.w. św. Paraskewy, drewniana dzwonnica i murowana kostnica tzw. Dom Diaka) stanowiącym obecnie oddział Muzeum Kresów w Lubaczowie. Ponieważ moja rowerowa eskapada obejmowała nie tylko - a nawet nie przede wszystkim - Radruż, ograniczyłem się do sfotografowania w/w obiektu zza otaczającego go muru, bez penetracji wnętrza zespołu.
Oto kilka zdjęć (będzie więcej), na których widać m. in. nowe gontowe oszalowanie cerkwi:
- wejście główne na teren zespołu cerkiewnego (od str. płd)

- od str. płd - wsch.



Pierwsze informacje o cerkwi w Radrużu pochodzą z I poł. XVI w. Została prawdopodobnie zniszczona podczas najazdu tatarskiego w 1531 r. Obecna świątynia, której fundatorem był prawdopodobnie starosta lubaczowski Jan Płaza, datowana jest na 1583 r. W 1648 r. (prawdopodobnie) wnętrze ozdobiono polichromią, która razem z ikonami tablicowymi współtworzyła ikonostas. Przebudowana w 1699 r., remontowana w II poł. XVIII w., straciła wówczas dzwonnicę znad babińca i przekształcono soboty (jedyne istniejące na polskim Roztoczu Wschodnim). Kolejne remonty w 1832 r. (wzmocnienie elementów konstrukcyjnych), 1845 r. (budowa chóru śpiewaczego) i w latach 1926-27 (przerobienie otworów liturgicznych w ikonostasie). W okresie międzywojennym ikony z cerkwi z XV-wiecznym rodowodem przekazano do Lwowa, obecnie przechowywane są w Muzeum sztuki Ukraińskiej. Po II wojnie św. na krótko służyła jako kaplica rzymskokatolicka. W latach 1961-63 wyposażenie przekazano do Wojewódzkiej Składnicy Zabytków w Łańcucie. Gruntownie restaurowana w latach 1964-66 (wg. innych źródeł w 1963-65), odkryto wówczas i poddano konserwacji polichromię na ścianie ikonostasowej i w sanktuarium. W 2010 r. remont instalacji, w 2011 r. wymiana zniszczonego gontu z poszycia, konserwacja polichromii.

Stary Zakapiorze wyjaśnij mi jedną rzecz, bardzo Cię proszę. Nazywasz cerkiew w Radrużu greckokatolicką, a jednocześnie piszesz "obecna świątynia, której fundatorem był prawdopodobnie starosta lubaczowski Jan Płaza, datowana jest na 1583 r.". Jak to pogodzić i rozumieć ?

_________________
romaszka

O to należałoby spytać m. in. autorów licznych przewodników, stron internetowych itp. z których przychodzi mi korzystać. Np. w jednym z tych jest "Roztocze Wschodnie. Przewodnik nie tylko dla turystów", autorstwa Pawła Włada i Marka Wiśniewskiego, wydanego przez Wydawnictwo Naukowe, Turystyczne i Edukacyjne. Wydanie III, Mielec 2004 w którym takie zdanie: Greckokatolicki zespół cerkiewny w Radrużu jest jednym z najcenniejszych zabytków drewnianej architektury sakralnej Polski". Korzystałem również z "Leksykonu drewnianej architektury sakralnej Podkarpacia, tom II, wydany przez Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju i Promocji "Pro Carpatia" - Rzeszów 2011 r. I mógłbym przytoczyć jeszcze kilka publikacji, czy stron internetowych. Polecam.
Jeśli dobrze zrozumiałem intencję Twego pytania nurtuje Cię zapewne problem jak to jest, że skoro cerkiew została wybudowana (podkreślam - na miejscu poprzedniej) najprawdopodobniej (również podkreślam) z fundacji starosty lubaczowskiego Jana Płazy w 1583 r., to jakże może być greckokatolicka, skoro unia brzeska została zawarta dopiero w 1596 r.?
Odpowiedź na to pytanie jest mnie więcej tak prosta jak twierdzenie, że Lwów to miasto ukraińskie. Niby prawda ale niekoniecznie. Spróbował bym tak powiedzieć przy moich Ciotkach Lwowiankach z konieczności Wrocławiankach.
Pozdrawiam, życząc miłej niedzieli.
P.S. Serdeczności dla HM

Akurat zdanie twoich ciotek najmniej mnie interesuje. Mnie zastanawia, jaki jest sens zamieszczania, kopiowania i powielania informacji z poważnymi błędami faktograficznymi i merytorycznymi ? Nawet nie próbujesz je prostować, obnażać, tylko pakujesz nam to co już "przewałkowane".

_________________
romaszka

Jeśli masz zastrzeżenia do zacytowanych przeze mnie informacji to napisz o tym w tym wątku a nie odsyłaj do bliżej nie sprecyzowanego "wałka". Czyżby cerkiew pw. św. Paraskewy nigdy w swej historii nie była greckokatolicka?

Logicznie byłoby w ten sposób:
- Gorajec - cerkiew prawosławna Narodzenia NMP (później greckokatolicka, obecnie kościół rzymskokatolicki),
- Radruż - cerkiew prawosławna św. Paraskewy (później greckokatolicka, obecnie oddział Muzeum Kresów w Lubaczowie),
- Turzańsk - cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła (obecnie prawosławna),
- Rakowa - cerkiew greckokatolicka Narodzenia Matki Boskiej (obecnie kościół rzymskokatolicki) itd.

- Rakowa - cerkiew greckokatolicka Narodzenia Matki Boskiej ( później kościół rzymskokatolicki, obecnie opuszczona)

_________________
Na cmentarzu czujesz, że żyjesz
http://www.youtube.com/watch?v=dbP1e4Sw ... re=related

Pmoro, i tak właśnie było i jest. Z mojej odpowiedzi dla Romaszki, który zgłosił zastrzeżenia nie precyzując o co chodzi, można bez trudu wywnioskować, że na początku to była cerkiew prawosławna, gdyż zbudowana została przed unią brzeską, więc nie mogła być greckokatolicka. Stała się nią później. A to, że po II wojnie św. krótko służyła jako kaplica rzymskokatolicka, gdy wysiedlono grekokatolików, też-moim zdaniem-da się wyjaśnić. Chwała Bogu, że jest ona obecnie pod opieką Muzeum Kresów w Lubaczowie. Nie podzieli losu wielu tych, którym zabrakło opieki.
Na stronie Muzeum Kresów w Lubaczowie pierwsza wiadomość to wyróżnienie "Budowa roku Podkarpacia" dla Muzeum Kresów w Lubaczowie. Warto zwrócić uwagę za co.
We wszystkich dostępnych mi publikacjach o cerkwi w Radrużu pisze się, że jest greckokatolicka, bądź nie określa się jej "przynależności" (rzadko).
O tej cerkwi jeszcze napiszę i zamieszczę zdjęcia, bo wypiękniała a będzie jeszcze piękniejsza, gdy zakończy się remont.

Kamienne ogrodzenie cerkwi z dwiema bramkami wybudowano ok. 1825 r.



I ogrodzenie z jedną z bramek

Stary Zakapior napisał :

Według informacji uzyskanych w muzeum w Lubaczowie obecnie w Radrużu jest obecna cały czas pani przewodnik. W chwilach wolnych przebywa ponoć w sąsiednim domu.
Pytanie do Zakapiora ; czy rzuciła Ci się w oczy umiejscowiona gdzieś taka informacja ?
czy też według wschodniego obyczaju, o wszystko trzeba pytać ?

_________________
heyu, heyu !! Nie masz kleju ?